Κάθε παιδί μαθαίνει με τον δικό του ρυθμό

Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό μάθησης και ανάπτυξης
Οι ειδικοί θεραπευτές στηρίζουν παιδιά με αναπηρία και διαπιστωμένες ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή άλλες ανάγκες που επηρεάζουν την επικοινωνία, την κίνηση και την καθημερινή τους λειτουργικότητα. Στο παρόν άρθρο, ο όρος χρησιμοποιείται ευρύτερα για επαγγελματίες όπως οι λογοθεραπευτές, οι εργοθεραπευτές, οι ειδικοί παιδαγωγοί καθώς και οι ψυχολόγοι, οι οποίοι έχουν διαφορετικές ειδικότητες και αρμοδιότητες, αλλά έναν κοινό στόχο: να ενισχύσουν τη συμμετοχή και την αυτονομία του παιδιού.

Ανάλογα με την ειδικότητά τους, οι επαγγελματίες σχεδιάζουν εξατομικευμένες παρεμβάσεις, παρακολουθούν την πρόοδο και συνεργάζονται με την οικογένεια, τους εκπαιδευτικούς και άλλους επαγγελματίες. Η εργασία τους απαιτεί επιστημονική γνώση, προσαρμοστικότητα και σταθερή συναισθηματική διαθεσιμότητα.

Ο προσωπικός ρυθμός κάθε παιδιού

Η μάθηση και η ανάπτυξη διαμορφώνονται μέσα από την αλληλεπίδραση των βιολογικών χαρακτηριστικών του παιδιού με τις εμπειρίες και το περιβάλλον του. Καθώς μεγαλώνουν, τα παιδιά αποκτούν σταδιακά δεξιότητες στην επικοινωνία, στην κίνηση, στη σκέψη και στην καθημερινή ζωή. Παρότι υπάρχουν συνήθεις αναπτυξιακές πορείες, κάθε παιδί προχωρά με τον δικό του ρυθμό και μπορεί να χρειάζεται διαφορετική υποστήριξη.

Ακόμη και στο ίδιο παιδί, οι επιμέρους τομείς ανάπτυξης μπορεί να εξελίσσονται με διαφορετική ταχύτητα. Για παράδειγμα, ένα παιδί μπορεί να εκφράζεται προφορικά με ευχέρεια, αλλά να δυσκολεύεται στην οργάνωση μιας γραπτής εργασίας. Η κατανόηση αυτών των διαφορών βοηθά τους ενήλικες να διαμορφώνουν κατάλληλες προσδοκίες και να προσαρμόζουν την υποστήριξή τους στις ανάγκες κάθε παιδιού.

Τι σημαίνει εξατομικευμένο πρόγραμμα

Η εξατομικευμένη παρέμβαση ξεκινά από την αξιολόγηση: 

·       τι μπορεί ήδη να κάνει το παιδί, 

·       πού χρειάζεται βοήθεια και 

·       ποιες δεξιότητες έχουν σημασία για την καθημερινότητά του. 

Οι πληροφορίες από την οικογένεια και το σχολείο συμπληρώνουν την εικόνα και βοηθούν στον σχεδιασμό κατάλληλων στόχων. Η συστηματική παρακολούθηση επιτρέπει την αναπροσαρμογή της υποστήριξης σύμφωνα με την ανταπόκριση του παιδιού.

 Για παράδειγμα, ο γενικός στόχος «να γίνει πιο αυτόνομο στο διάβασμα» μπορεί να αναλυθεί σε μικρότερα βήματα: να οργανώνει τα υλικά του, να κατανοεί μία σύντομη οδηγία και να ολοκληρώνει μια δραστηριότητα με σταδιακά λιγότερη βοήθεια. Έτσι, η πρόοδος γίνεται συγκεκριμένη και παρατηρήσιμη.

Οι στόχοι χρειάζεται να είναι συγκεκριμένοι, εφικτοί και ουσιαστικοί για την καθημερινή ζωή. Ένας γενικός στόχος, όπως «να βελτιώσει την επικοινωνία του», μπορεί να γίνει πιο σαφής: να ζητά βοήθεια, να εκφράζει μια ανάγκη ή να συμμετέχει σε μια σύντομη συζήτηση. Αντίστοιχα, η αυτονομία στη μελέτη μπορεί να καλλιεργείται μέσα από την οργάνωση των υλικών, την κατανόηση μιας οδηγίας και την ολοκλήρωση μιας δραστηριότητας με λιγότερη καθοδήγηση.

Η εξατομίκευση αφορά την παρουσίαση, τη διάρκεια, το υλικό και τη βοήθεια στη δραστηριότητα, με οπτικές οδηγίες, μικρότερα βήματα ή αξιοποίηση των ενδιαφερόντων του παιδιού. Το πρόγραμμα προσαρμόζεται στην ανταπόκριση και την πρόοδό του, με στόχο οι δεξιότητες να αξιοποιούνται και στην καθημερινή ζωή, στο παιχνίδι και στο σχολείο.

Όπως έλεγε και ο Αριστοτέλης, «όσα πρέπει να μάθουμε να κάνουμε, τα μαθαίνουμε κάνοντάς τα». Άλλωστε, κανείς δεν έμαθε ποδήλατο κοιτάζοντάς το παρκαρισμένο! Έτσι και το παιδί μαθαίνει δοκιμάζοντας, κάνοντας λάθη και προσπαθώντας ξανά, με χρόνο, ενθάρρυνση και την κατάλληλη βοήθεια.

Πώς αναγνωρίζουμε την πρόοδο

Η πρόοδος δεν είναι πάντοτε άμεσα ορατή σε έναν βαθμό ή στην ολοκλήρωση μιας άσκησης. Μπορεί να φαίνεται στην πρωτοβουλία του παιδιού, στην καλύτερη οργάνωση ή στη μικρότερη ανάγκη για βοήθεια. Το να ζητήσει μια διευκρίνιση, να δοκιμάσει ξανά μετά από ένα λάθος ή να χρησιμοποιήσει στο σπίτι μια δεξιότητα που εξασκήθηκε στη συνεδρία είναι παραδείγματα αλλαγών που αξίζει να παρατηρούνται. 

Η αξιολόγηση λαμβάνει υπόψη την προηγούμενη εικόνα του παιδιού, τους εξατομικευμένους στόχους και τις αναπτυξιακές προσδοκίες. Οι συγκρίσεις με αδέλφια ή συμμαθητές δεν αποτυπώνουν από μόνες τους την προσπάθεια και την εξέλιξή του. Χρειάζεται να εξετάζουμε την πορεία του σε βάθος χρόνου και σε διαφορετικά περιβάλλοντα, καθώς μια μεμονωμένη επίδοση δεν δίνει ολόκληρη την εικόνα.

Για τους γονείς, βοηθά η συγκεκριμένη αναγνώριση της προσπάθειας: «Σήμερα ξεκίνησες μόνος σου την εργασία» ή «Ζήτησες βοήθεια όταν δυσκολεύτηκες». Έτσι, η ενθάρρυνση συνδέεται με κάτι που το παιδί έκανε και μπορεί να αναγνωρίσει.

Κάθε μικρό βήμα αξίζει να το βλέπουμε· για το παιδί που το κάνει, μπορεί να είναι μια μεγάλη κατάκτηση.

Μετά τις γιορτές και τις διακοπές

Μετά από γιορτές, διακοπές ή αλλαγές στο καθημερινό πρόγραμμα, ένα παιδί μπορεί να δυσκολεύεται προσωρινά να συγκεντρωθεί, να ακολουθήσει τη συνηθισμένη ρουτίνα ή να ανταποκριθεί με την ίδια ευκολία στις δραστηριότητές του. Οι αλλαγές στον ύπνο, στο πρόγραμμα και στις καθημερινές συνήθειες μπορούν να κάνουν την επιστροφή πιο απαιτητική. Η σταθερότητα και η προβλεψιμότητα της ρουτίνας βοηθούν τα παιδιά να προσαρμόζονται.

Αυτές οι προσωρινές διακυμάνσεις μπορούν να αποτελούν αναμενόμενο μέρος της επαναπροσαρμογής. Οι γονείς δεν χρειάζεται να θεωρούν ότι μια δυσκολότερη επιστροφή σημαίνει πως χάθηκε όλη η πρόοδος ή πως η παρέμβαση δεν αποδίδει. Η έκφραση των δεξιοτήτων μπορεί να μεταβάλλεται ανάλογα με τις συνθήκες και την ημέρα.

Βοηθούν: 

·       η ήρεμη επαναφορά του προγράμματος,

·        ο επαρκής ύπνος, 

·       οι σαφείς οδηγίες και 

·       η επικοινωνία με τους επαγγελματίες που υποστηρίζουν το παιδί.

Δίνουμε χώρο στην προσαρμογή, παρατηρώντας πώς εξελίσσεται η ανταπόκρισή του.

Προσοχή!

Χρειάζεται, ωστόσο, να ξεχωρίζουμε την προσωρινή δυσκολία στην επίδοση από την πραγματική απώλεια δεξιοτήτων. Αν το παιδί σταματήσει να χρησιμοποιεί δεξιότητες που είχε σταθερά κατακτήσει, όπως λέξεις ή κινητικές ικανότητες, ή η αλλαγή επιμένει και προκαλεί ανησυχία, είναι σημαντικό να ενημερωθεί ο παιδίατρος και η ομάδα που το παρακολουθεί.

Σεβασμός στον ρυθμό και εμπιστοσύνη στις δυνατότητες

Σεβόμαστε τον ρυθμό του παιδιού, ακούμε τις ανάγκες του και του προσφέρουμε κατάλληλες ευκαιρίες να εξελιχθεί. Του δίνουμε χρόνο να εξασκηθεί, προσαρμόζουμε τη βοήθεια και διατηρούμε στόχους που το ενθαρρύνουν να προχωρήσει. Η υπομονή συνδυάζεται με ενεργή υποστήριξη και τακτική επανεκτίμηση. Η συνεργασία γονέων και επαγγελματιών μπορεί να δημιουργήσει ένα πλαίσιο όπου το παιδί αισθάνεται ότι η προσπάθειά του γίνεται κατανοητή. 

Η μάθηση είναι σχέση. Χτίζεται μέσα στην καθημερινή συνάντηση με έναν ενήλικα που ακούει, καθοδηγεί και αφήνει χώρο για δοκιμή. Όταν το παιδί μπορεί να κάνει λάθη, να ζητήσει βοήθεια και να προσπαθήσει ξανά με εμπιστοσύνη, κάθε μικρό βήμα αποκτά αξία.